Stichting Vrienden van Oud Heukelum

Liefhebbers van de oude stad

Slot Leyenburg

Het verdwenen Slot Leyenburg

In de polder bij Leuven, een buurtschap van Vuren, lag lang geleden het bij Heukelum behorende Slot Leyenburg. Het bestaan was al bijna vergeten en waar het had gelegen was al helemaal onduidelijk. Afbeeldingen van het kasteel zijn nooit gevonden.

Teruggevonden …

In 1961 werden de eerste sporen gevonden tijdens de verbreding van de Rijksweg Rotterdam-Elst (nu bekend als de A15). Bij de ombouw van de oude autoweg tot snelweg en de aanleg van het viaduct in 1963/64 werden meer resten van het verdwenen kasteel blootgelegd. Het kasteel had een vierkante voorburcht (25 x 25 m) en een rechthoekig hoofdgebouw (30 x 40 m), een ronde toren en brede grachten. Na het archeologisch onderzoek zijn de gevonden funderingen verwijderd en de stenen gebruikt voor de restauratie van andere gebouwen. De grond werd weer dichtgegooid en niets ter plekke herinnert meer aan het kasteel. Overblijfselen uit het Slot Leyenburg (aardewerk gebruiksvoorwerpen) zijn nog wel in het museum van Leerdam te zien.

Luchtfoto Slot Leyenburg in Vuren, 1964. © collectie KLM Aerocarto, Nederlandse Kastelenstichting.

Geschiedenis

Uit een leenregister van de graven van Holland blijkt dat Jan van Heukelum, telg uit het geslacht Van Arkel, in 1341 begon met de bouw van het slot. Daarin wordt melding gemaakt van toestemming voor het vrij van tol aanvoeren van bouwmaterialen voor een kasteel. In 1374 wordt het voor het eerst genoemd onder de naam Leyenburg. In 1386 gaf Jan van Heukelum het kasteel aan zijn broer Arent. Deze Arent van Leyenburg vervult aan het einde van de veertiende eeuw in Holland belangrijke bestuurlijke functies. Zo was hij als vertegenwoordiger van de graaf van Holland drossaard (plaatsvervangend bestuurder) en rentmeester van het Land van Arkel en Van der Leede, van de steden Gorinchem en Leerdam en van Schoonrewoerd.

In de tijd van de Arkelse oorlog (1401-1412) raakt Arent van Leyenburg in conflict met de graaf van Holland, Albrecht van Beieren, en kiest hij de kant van Gelre. Zijn kasteel wordt belegerd, raakt beschadigd en wordt ingenomen. Na een verzoening in 1406 met de graaf van Holland krijgt Arent kasteel Leyenburg weer terug en in 1410 ontvangt hij zelfs een bijdrage voor het herstel.

Het wapen van de familie Van Leyenburg: twee rode baren op een wit veld en daarboven drie merels

De familie Van Arkel bouwde bij Heukelum ook een kasteel, het huidige kasteel Merckenburg. In de late middeleeuwen en de zestiende eeuw vormden Heukelum en Leyenburg een dubbelheerlijkheid. Het kasteel bij Heukelum werd grotendeels verwoest door de Fransen in 1672, maar is opnieuw opgebouwd rond de overgebleven poorttoren en bewaard gebleven. Wat er met kasteel Leyenburg is gebeurd, is niet bekend. Is het later weer belegerd en verwoest? In ieder geval raakte het in verval. Op een prent van de boerderij bij het kasteel uit 1733 is het kasteel al niet meer te zien. Bij een hevige overstroming in 1809, waardoor veel mensen uit Leuven zijn verdronken, zijn de restanten grotendeels weggespoeld. In 1872 was er kennelijk nog wel sprake van opgaand muurwerk, want in dat jaar werd dat afgebroken. De kasteelheuvel werd omstreeks 1910 weggegraven.

Boerderij bij Huys Leyenburg te Vuren (A. de Haan, 1733)

De naam Leyenburg leeft na de verdwijning van het slot nog voort in het Leyenburgplein in Heukelum en in de Van Leyenburgstraat in Leerdam, omdat Arent daar drossaard (namens de graaf van Holland) was.

Bronnen